تماس با ما نقشۀ سایت صفحۀ اصلی
یادنامه -->


Sayeh.jpg


       یاد نامه



کسائی، نفس گرم موسیقی ایران بود                                                                                                                  2ym4do42_nha.jpg

 

 

با رفتن استاد حسن کسائی، ساز نی در موسیقی ایرانی نفسی گرم و انگشتانی سحر انگیز و ماهر را از دست داد تا همه دوستداران هنر این مرز و بوم داغدار شوند. بنده عنوان حسن کسائی را « احیاء کننده ی ساز نی در موسیقی ایرانی» گذاشته ام، چرا که تأثیر این مرد بزرگ بر ساز نی در موسیقی ایرانی به واقع باعث احیاء دوباره ی این ساز شد.

خوب به خاطر دارم از زمانی که اینجانب نزد استاد صبا کارم را آغاز کردم یعنی از همان سنین کودکی تا زمانی که در برنامه گل ها با همکاری و حضور پیشکسوتانی چون محجوبی، وزیری تبار، سرخوش، حسین تهرانی و برخی از شاگردان استاد صبا با رهبری خود استاد صبا تشکیل شد، تنها یکی دو نفر نی نواز بودند که گه گاه، برنامه های تکنوازی اجرا می کردند. در آن زمان ساز نی کاملاً مهجور مانده بود؛ تا اینکه استاد کسائی آمد و با نی خود زبان حال این شعر مولانا شد که « بشنو این نی چون حکایت می کند/ از جدایی ها شکایت می کند». کسائی ساز نی را جانی دیگر بخشید و جایگاه آن را در موسیقی ایرانی احیاء کرد.

 بعدها که با استاد کسائی بیشتر و بیشتر آشنا شدم ارادت بیشتری هم نسبت به ایشان پیدا کردم و با اینکه خود کسائی نزد معلمان و استادان خوبی در اصفهان کار کرده بود، اما هر وقت با یکدیگر همکلام می شدیم به من   می گفت « ما هر چه داریم از استاد صبا داریم.»

خدایش ان شاءالله قرین شادی کند که اینچنین حق شانس در حق استاد خود سخن می گفت.

 

 

                                                                                                            همایون خرّم

                                                                                              بر گرفته از ویژه نامه ی"بانگ نی"

 

 

    

                                                                                                                             

                                                                                                                                                                             th.jpg

ظایعه یی جبران ناپذیر

درگذشت هنرمند بی بدیل ایران ، "استاد کسائی" ، مردم و هنرمندان آذربایجان را نیز غمگین و عزادار نمود. اما این مصیبت برای من که از نزدیک با این استاد بزرگ محشور بوده ام ،طاقتی بیش از توان می طلبد .فقدان استاد کسائی نه تنها برای موسیقی ایران یا آذربایجان ، بلکه برای موسیقی دنیا ظایعه یی جبران ناپذیر است ، . . .

 

هابیل علی اُف   

(از متن پیام تسلیت) 

یکم اگوست 2012- باکو

                    


                                                         

صدای نی کسائی، نظیر نداشت                                                                                                                   A0463081.jpg  

 

      

من در دوره ی دبیرستان برای فرا گرفتن ردیف های موسیقی ایرانی نزد حسین یاوری می رفتم. برای اولین بار استاد کسائی را در محله ی باغ یاوری (اصفهان) دیدم که آنجا به همراه خواننده ای که او را نمی شناختم چند قطعه در بیات ترک یا بیات زند اجرا کردند.دومین باری هم که استاد کسائی را از نزدیک دیدم به زمانی باز می گردد که به همراه یکی از دوستان که رئیس رادیو و تلویزیون اصفهان بود به منزل ایشان رفتیم و برای ما سه تار نواختند.

من با توجه به رفت و آمدی که با حسین یاوری برای فراگیری آواز داشتم صدای ساز نی را بیشتر از صدای هر ساز دیگری شنیده ام. صدای ساز کسائی چند ویژگی مهم داشت؛ اول اینکه صدای نی کسائی بسیار زیبا و زلال بود. من هم صدای ساز حسین یاوری را شنیده ام و هم قطعات به جا مانده از بزرگانی چون نایب اسدالله را   شنیده ام و معتقدم هیچ کدام صدای نی کسائی را نداشتند. صدای نی کسائی از جنس و مرغوبیت خاصی برخوردار بود.

نکته دیگر اینکه به جز در اجرای درآمدها و ضربی ها، در بقیه ی موارد صدای ساز کسائی حالت جواب آواز داشت. درست مانند اینکه استاد کسائی شعری را در ذهن دارد یا مثلاً تاج اصفهانی آوازی اجرا کرده و می بایست کسائی جواب آواز او را بدهد. این نکته از مشخصات عمده ی نوازندگی نی کسائی بود. این نکته را می توان در نوارهای آواز کسائی که منتشر شده به وضوح دید؛ آنچنان آواز با ساز کسائی گره خورده است که به جز در پیش درآمدها و ضربی ها، این نکته مشخصه ی اصلی نوازندگی او شده است.

کسائی دو دانگ صدای بسیار گرمی داشت که از نظر من این دو دانگ صدا برابر شش دانگ خواندن بسیاری از خواننده ها ارزش داشت. جمله بندی های آوازی دقیق به همراه اجرای تحریرهای مناسب در جای درست، از جمله مواردی بود که لذت شنیدن آن دو دانگ صدا را چند برابر می کرد. 

خود کسائی تعریف کرده بود در دوره ی نوجوانی اش قصد داشته آوازه خوان بشود منتهی یکی از استادان آن زمان به او گفته بود وقتی به سن جوانی برسی ممکن است صدای شش دانگ خود را از دست بدهی! خوب به هر حال موسیقیدان های قدیم ما معیارهای خودشان را داشتند و مانند موسیقیدان های غربی نبودند که آشنایی کاملی با تجهیزات و امکانات و ساختمان حنجره داشته باشند. طبق معیارهای استادان قدیم نیز کسی می توانست آوازه خوان شود که شش دانگ صدا داشت. حتی مرسوم بود شب ها و عصرهای جمعه خواننده ها زیر پل خواجو آواز می خواندند و کسی می توانست در میان آن حجم بالای رودخانه، صدایش را به گوش بقیه برساند که شش دانگ صدا داشته باشد. به یاد دارم که بارها و بارها تاج اصفهانی زیر پل خواجو آواز خوانده بود.

به خاطر دارم « یهودی منوهین» موسیقیدان شناخته شده ی سوئیسی که وجهه ی جهانی نیز داشت، وقتی به ایران آمد تحت تأثیر ساز سه نفر قرار گرفت؛ این سه نفر حسن کسائی، جلیل شهناز و حسین تهرانی بودند. به خاطر دارم که بعد از شنیدن صدای ساز این نوازنده ها آنقدر اصالت در صدای سازشان شنیده بود که تحت تأثیر آن به خودش جسارت داده بود و می گفت موسیقی ایرانی را در همین سطح نگه دارید و نگذارید تغییر کند. این در حالی است که چنین چیزی امکان پذیر نیست!

کسائی و شهناز به تمامی لایه های موسیقی ایران آشنایی کامل داشتند و از کارهای روحوضی گرفته تا فاخرترین آثار موسیقی ایرانی را به بهترین شکل ممکن می توانستند اجرا کنند. کسائی هر نوازنده ای را می توانست عاجز کند. یعنی اگر نمی خواست با نوازنده ای بنوازد از آنجا که با امکانات و محدودیت های سازهای مختلف آشنایی داشت پرده ها را طوری انتخاب می کرد و می گرفت که نوازنده ی مقابل به هیچ وجه نتواند همراهی اش کند. تنها کسی که از عهده کسائی بر می آمد شهناز بود.

 

 

                                                                                                                      ضیاء موحد

                                                                                                     برگرفته از ویژه نامه ی "بانگ نی"

 

 

              

نقش پر رنگ نی در موسیقی ایران                                                                                                         Iraj-music.jpg

 

 

حسن کسائی جایگاه هنری بسیار والایی در موسیقی ایرانی دارد و برای تاکید بر جایگاه هنری او، اشاره به این نکته کفایت می کند که او از یک تکه چوب خشک چنان اصوات روح بخشی بیرون می کشید که هر شنونده ای را به وجد می آورد.

استاد کسائی به اعتقاد من بنیانگذار جایگاه جدیدی برای ساز نی در موسیقی معاصر ایران است که باعث شد مردم این ساز را بشناسند و از زیبایی های آن لذت ببرند. ساز نی به واسطه کسائی نقش پر رنگی در موسیقی ما پیدا کرد و به ارکسترها و گروهای مختلف راه پیدا کرد. از این رو معتقدم جایگاه کنونی ساز نی در موسیقی ایران مدیون تلاش های حسن کسائی است.

آقای کسائی اخلاق عجیبی داشت که در هر محفل و مکانی که حاضر می شد نمی خواست نامش مطرح شود و سعی می کرد کمتر نامی از او به میان بیاید؛ و البته هراس داشت که از ساز او سوء استفاده شود.

 

 

                                                                                                       حسین خواجه امیری ( ایرج)

                                                                                                    برگرفته از ویژه نامه " بانگ نی"

 

 

 


 خداوندگار نی و موسیقی . . .                                                                                                                                 sajrian.jpg

 

خداوندگار نی و موسیقی، آن نابغه‌ی دورانها و یگانه‌ی تاریخ هنر، استاد حسن کسایی در ناباوری دوستان و دلباختگان هنرش چه دردناک از میان مان رفت و آتشی به دلها مان زد. جای آن بزرگمرد هنر برای همیشه خالی خواهد بود .

 

 محمدرضا شجریان

                                                                                         www.delavaz.com

 


               

بشنو از نی چون حکایت کرد و رفت                                                                                                                      untitled2.gif

                   

 

باز متأسفانه هنرمندان ما چنان از آن فضاهای عاشقانه فاصله گرفته اند که دیگر حس و حال این مردم را لمس نمی کنند. بیشتر موسیقی نوازان پیشکسوت ما چنان در ویلاها و آپارتمان هایشان محبوش شده اند که تا حدود زیاد فراموش کرده اند که مردم ما در این زمینه تغییری نکرده اند و این تغییر روش زندگی اجتماعی تنها در درون این هنرمندان جاری شده است.

در مجلس ترحیم استاد یگانه کسایی، هنرمندانی آمده بودند که در فاصله نزدیک به 20 سال هرگز درب خانه کسایی را نزدند. او را بارها رنجانیده بودند، پشتش حرف ها زده و بی حرمتی ها کرده بودند. در این شش سال که من به کشورم ایران باز گشته و کار می کنم کمتر کسی به دیدن این استاد ارزنده می رفت. بدی این عادت تخریب شده فرهنگی این است که حتی بزرگان خانه نشین تلاش می کنند که از بستر مرگ این مرد بزرگ یکتا باز اعتباری  برای خود کسب کنند. شاگردان حسن کسایی که مدت های مدید تا دقایق مرگ استاد در بالین او ماندند و هر لحظه هر چه در توان شان بود بی دریغ نثار تداوم زندگی آقا حسن کردند بهتر می توانند احساس و گفته مرا درک کنند. آنها شاهدان عینی این بی مهری ها، دریغ ها،افسوس ها بودند، روزگار غریبی است...

متأسفانه دایره فرهنگی وزرات ارشاد و دوایر تابع و رسمی کشور نیز حتی نتوانستند از این تشتت و سیاست بازی ها بیرون آمده و با دلی آکنده از وحدت و احترام برنامه یی در خور این مرد بزرگ تدارک ببینند.

حداقل شایسته بود وزیر محترم ارشاد به صورت رسمی اطلاعیه یا تسلیتی در خور مقام خانواده حسن کسایی و مردم علاقمند به این هنر فاخر که کسایی پرچمدار 70 ساله آن بود، صادر می کرد و یا از رییس دولت،        می خواست تا به مردم ایران و علاقه مند به این هنر مظلوم تسلیت رسمی بدهد. سوال من این است که آیا حسن کسایی ها اهمیت فرهنگی شان کمتر از هنرمندانی است که تنها یک بار قلاده های طلا را ساخته اند که آنهم با بودجه دو میلیارد تومانی (بنا به گفته رسمی وزیر محترم ارشاد). برای مرگ کسایی باید عزای عمومی اعلام می شد، یا حداقل در مجلس شورای ما باید چند کلمه از این مرد بزرگ سخن گفته و به مردمی که عاشق فرهنگ شان هستند که تعدادشان هم از چند میلیون بالاتر می رود، تسلیت می گفتند. حتی وزیر ارشاد هم که مسئولیت رسمی بخش هنر را دارد، اعلامیه و تسلیتی نگفت. تنها چند تسلیت از طرف واحد موسیقی وزرات ارشاد داده شد که باعث تشکر جامعه موسیقیدانان است.

در اینجا یک داستان کوچک ابعاد تفاوت برخورد ما را نسبت به هنرمندان بزرگ و واقعی در کشور هند نشان می دهد که شاید درسی باشد برای دولت مردان ما:

هنگامی که ولایت خان، موسیقیدان اصیل موسیقی هندی در یکی از بزرگترین سالن های دهلی کنسرت داشت فرزند کوچکش مریض شد و در تب 40 درجه می سوخت. او بخاطر احترام به مردم در کنسرت حاضر شد و به مردم چنین گفت: که ای مردم، من امشب در حالی نیستم که بتوانم آن سازی را بنوازم که انتظار دارید، به همین دلیل از شما تقاضا می کنم به خانه هایتان برگردید و یک ماه دیگر در همین روز به سالن برگشته و من برایتان خواهم نواخت. اگر چه مردم با آغوش باز حرف او را پذیرفتند اما ولایت خان نمی دانست که در همین روز سالن در اختیار مراسم مهم دیگری است. هنگامی که بعد از رفتن مردم به اوگفتند که ایشان نمی تواند در آن شب کنسرت اجرا کند ایشان فرمودند که:« چون من به مردم قول داده ام اگر این کنسرت به اجرا در نیاید دیگر هرگز ولایت خان در هند ساز نخواهد نواخت.» به همین خاطر مجلس شورای دهلی تشکیل جلسه داد و بالاخره مجلس رای صادر کرد که آن روز موعود اعلام شده به وسیله ایشان باید در اختیار این موسیقیدان قرار گیرد.

شادروان حسن کسایی علاوه بر اینکه از ولایت خان کمتر نبود، حتی از او هم بالاتر بود. ما ایرانیان با ساز او سحر بیدار شدیم، روزه گرفتیم با ساز او افطار کردیم و در بیشتر سوگواری ها تنها ساز حسن کسایی بود که منع شرعی نداشت و حتی در ماه محرم نیز از صدای نی او استفاده کردیم. خاطرات ملی و عقیدتی خیل عظیمی از مسلمانان ما با صدای ساز این مرد بزرگ توام شده بود. من و دیگر موسیقیدانان این انتظار را داشتیم که مراسم خاکسپاری این مرد بزرگ با آراستگی و شرکت مقامات رسمی تشییع شود و تمامی نی نوازان بزرگ ایران و شاگردان این مرد بزرگ در مقابل تابوت او مارش عزای او را به اجرا درآوردند و این احترام می توانست افتخاری برای تاریخ جمهوری اسلامی به جاودانگی بماند. حیف که هنوز ما درگیر اماهای گوناگون هستیم. ما نوای نی این استاد را هزاران بار تعلیم خواهیم داد تا صدای این هنر همیشه مظلوم در فضای کشور ایران جاودانه بماند. زنده باد ایران و جاودانه باد استاد کامل شادروان حسن کسایی و راهیان حفظ اصالت های تاریخ ایران.

 

                                                                                       محمد رضا لطفی

                                                                            روزنامه اعتماد- 31 خرداد 1391



کار او تافته ایست جدا بافته                                                                                                                      3de90c4a2b.jpg

تاریخ اولین ملاقات من با استاد کسائی برمی گردد به 44 سال قبل و آخرین آن به چهل روز پیش از درگذشت شان که یاد آخرین دیدار ، چند بار اشک مرا حتی در حضور شاگردان در سر کلاس جاری کرد. اولین ملاقات من با ایشان زمانی اتفاق افتاد که من 24 سال داشتم و برای ادامه تحصیل عازم ایتالیا بودم . برای خداحافظی با بستگان و فامیل به اصفهان رفته بودم که همراه عمویم به میهمانی دعوت شدیم و به اصرار او نی خود را نیز به همراه بردم .

اغلب خوانندگان خوش صدای اصفهان در این میهمانی حضور داشتند . در صدر این جلسه حضور تاج اصفهانی نظرم را به خود بیش تر جلب می کرد . پس از صرف غذا خوانندگان هر کدام به نوبه آغاز به خواندن کردند . هنگامی که نوبت به تاج رسید ، عمویم با اشاره از من خواست که استاد را با نی همراهی کنم . از اتفاق نی من همکوک با آواز استاد بود . وقتی ایشان نی مرا شنیدند، از من پرسید : " کسائی تو را دیده است ؟ " ، وقتی جواب منفی از من شنید ، به من پیشهناد داد که به ملاقات استاد برویم.

تا آن روز نزدیک به 10 سال بود که با صدای نی حسن کسائی و پیچیدگی ها و مشکلات تکنیکی این ساز زندگی کرده بودم . دیدار با او یکی از آرزوهای دیرینه من بود . متأسفانه در این سفر امکان ملاقات پیش نیامد و به تهران برگشتم . پس از بازگشت مرتب در فکر از دست دادن آن موقعیت استثنایی در زندگی خود بودم.

فردای آن روز دوباره عازم اصفهان شدم و مستقیماً به منزل تاج رفتم . تاج با دیدن من با تعجب پرسید : تو که گفتی می روی تهران و عازم ایتالیا هستی پس چه شد؟

جواب دادم : به تهران رفتم، ولی پیشنهاد شما دوباره مرا به اصفهان برگرداند . بلافاصله با چابکی به پای تلفن رفت و با لحنی گرم و مطمئن با آقای کسائی برای روز بعد ساعت 10 صبح قرار ملاقات گذاشت . ساعات و لحظاتی پر از هیجان همراه با دلهره و ترس بر من گذشت تا بالاخره خودم را پشت سر تاج اصفهانی در مقابل درب منزل حسن کسائی دیدم . تمام بدنم دچار لرزش بود و قلبم به شدت می طپید. لحظاتی بعد که نفهمیدم چگونه گذشت، خودم را در مقابل شخصی دیدم که ده سال تمام به او فکر کرده بودم و حتی خواب او را دیده بودم، ولی جرأت روبه رو شدن با او را نداشتم . نفسم در سینه حبس شده بود و با صدایی نحیف، سلامی گفتم .

نگاه نافذ و در عین حال پر معنا ، کنجکاو و مهربان آقای کسائی که در چشمم افتاد به یک باره گویی همه چیز عوض شد . بلافاصله گفت: " این صورت مسیحایی است " ! در یک لحظه چشمم به روی بشاش و راضی تاج اصفهانی افتاد که آرامش خاطر مرا بیش تر کرد . همان طوری که حدس می زدم از من خواست نی بنوازم و من با شرمندگی عذر خواستم و گفتم در حضور شما من جرأت چنین جسارتی را ندرام . از راه دور نگاهی به نی های من انداختند و نی بلندتر را از دست من گرفتند . من که 10 سالی با صدای نی استاد حسن کسائی که از رادیو پخش می شد ، شب و روز زندگی کرده بودم و صدای واقعی و اصطلاحاً زنده ی آن را نشنیده بودم ، وقتی اولین نوای نی خود را با دم استاد شنیدم . گویی به یک باره ازجا کنده شدم و بهت زده محو صدای نی او شدم . لحظه ای بعد با حرکت نغمات و تغییر صداهای زیر و بم نی خود را خیلی سنگین حس کردم و دیگر قادر به حرکت نبودم ، مثل هرمی سنگی به زمین چسبیده بودم . حالتی بود توصیف ناپذیر . به خاطر ندارم چند روز در این حالت گذشت ، ولی یادم هست از منزل استاد که بیرون آمدیم ، مثل این که تمام حواس من از کار افتاد بود و احساس بی وزنی       می کردم . بعدها وقتی به این حالات خودم فکر کردم ، باورم شد که "مسحور شدن" را تجربه کرده ام.

در اولین ملاقات من با آقای کسائی بود که متوجه تفاوت کیفیت صدای نی او شدم و از آن تاریخ به بعد همچنان بر این باورم که کار او تافته ایست به واقع جدا بافته .

من با اطمینان تمام بر این عقدیده هستم که تمام نوازندگان نی که بعد از استاد کسائی این ساز را به دست گرفته اند ، همگی پیروان و شاگردان مستقیم یا غیر مستقیم او هستند که هیچ کدام موفق به تقلید صدای نی او نشده اند. حتی استاد بزرگ موسیقی ابوالحسن صبا تحت تأثیر نوای استاد کسائی سعی در نواختن این ساز نمود که تصاویری مربوط به آن نیز موجود است .

در متن یکی از صفحات حسن کسائی آمده است که ایشان فقط در مدت سه ماه از محضر استاد نوایی بهره برده است. همه آموخته های حسن کسائی ضمن ملاقات ها و برخورد با موسیقی دانان مختلف به خصوص استادانی چون تاج و صبا بود که ایشان با توانایی ذاتی خود توانست مجموعه ای از ردیف موسیقی ایرانی را تدوین کند . دو نسل پس از نایب اسدالله ، حسن کسائی مجدداً مقام نی را به بالاترین درجه ی خود رساند و در کنار نوازندگان سازهای دیگر به خصوص تار جلیل شهناز به مانند یک جفت غیر قابل تفکیک و گاه همراه با آواز استاد ، تاج اصفهانی ، شاهکارهایی بی همتا در موسیقی ایرانی از خود به جای گذاشت .

اگر هنرمندی برجسته از تهران به اصفهان می آمد حتماً به ملاقات ایشان می رفت. ملاقات استاد یکی از آرزوهای اشخاص هنر دوستی بود که به اصفهان سفر می کردند . من خود شاهد جلساتی در منزل آقای کسائی بودم که شاعران با ذوق اصفهانی مثل دکتر عبدالباقی نواب و آقای منوچهر قدسی جمع بودند و ذوق و خلاقیت که گاه با مزاح و نکته سنجی ها همراه بود ، انسان را مدهوش می کرد . حسن کسائی با توجه بسیار زیاد به مفاهیم و نقش شعر در موسیقی ایرانی ، اشعار بی شماری در حافظه خود داشت. بارها از ایشان شنیده ام که می گفت : من وقتی ساز می زنم در اصل شعر می خوانم .

حدود 40 سال پیش در دفتر مرکز حفظ و اشاعه ی موسیقی در جلسه ای حضور داشتم که جوانی که برای ضبط موسیقی ایرانی برای یک کمپانی اروپایی به ایران آمده بود ، از استاد نورعلی برومند سؤال می کرد که برای ضبط بهترین نمونه ی موسیقی ایرانی به چه کسی مراجعه کند. نورعلی برومند با لحن آهنگ صدای مخصوص به خود گفت : " اگر به دنبال موسیقی ناب ایرانی هستی برو اصفهان و کار حسن کسائی را ضبط کن" . این اتفاق افتاد و این صفحه تنها کار حسن کسائی در اروپا بود که در همان سال ها منتشر شد و خیلی از هنرشناسان اروپایی با کار او آشنا شدند . من شخصاً در مدت اقامت نوزده ساله ی خود در فرانسه بارها با اشخاصی که این کار را شنیده بودند و با شگفتی از کیفیت کار استاد صحبت می کردند ، برخورد کردم .

در ایران علاوه بر ضبط اجرای برنامه هایی که در رادیو اصفهان، رادیو تهران و جلسات خصوصی از حسن کسائی به جا مانده ، سه دوره ی کامل ردیف را یک بار اوایل دهه ی پنجاه ، در یک دوره    برنامه ی هفتگیِ رادیو اصفهان ضبط کردند که مجموعه ی بی نظیری است ، حاوی نغمات و گوشه های ردیف که برای خیلی ها از جمله خود من منبع اطلاعاتی عظیمی بوده و هست که با صدای گرم آقای کسائی به همراه سه تار نوازی ایشان اجرا شده ،که همراه با توضیحات بسیار مفید با بیان زیبای خاص ایشان است .

دو دوره ی دیگر ردیف نیز در سال های اخیر به همت پسر ایشان ، محمد جواد کسائی ضبط و تکثیر شد که اولی همانند دوره ی اول حاوی صدای استاد و سه تار او می باشد . و بالاخره آخرین دوره که با صدای نی حسن کسائی ضبط شده و به نظر من یکی از بهترین و جامع ترین منابع ردیف است که به طور مفید و با صدای زیبا و خاص نی حسن کسائی ضبط و توزیع شده است .

این مجموعه های ردیف همان طور که نظر آقای کسائی بود ، منابع و مطالبی هستند برای الهام و   مایه های ارزنده ای برای خلاقیت در موسیقی نسل های آینده ی هنرمندان ایرانی . مطمئنم روح استاد سبک بار بر اریک نواهای زیبای نی ایشان در پرواز است و سرمست هفت آسمان را طی می کند.

در دفتر شعر و موسیقی ایران ، نام استاد حسن کسائی جاودانه ثبت خواهد بود . بر همه ی ما است که خدمات فرهنگی هنری او را بشناسیم و راه ایشان را در حد توان ادامه دهیم .

                                                                                                   حسین عمومی

                                                                                       ویژه نامه ی بانگ نی تیر 1391

                                      

                                           


   

        

چند قـرن باید بگذرد؟                                                                                                                                    1.jpg

 

 

نقش ها و یادگارهای ماندگار کسائی و شهناز برای خطه ی نصف جهان، همانند پل خواجو و سی وسه پل- که همچون نگین بر زاینده رود می درخشد- این نیز تا ابد، چون نگین  بر سر سپاهان و هنر ایران جاویدان باقی خواهد ماند. آیا چند قرن باید بگذرد تا کسائی دیگری به وجود آید؟ از دست رفتن مشاهیر و گوهرهای ارزشمند برای تاریخ و فرهنگ ایران، خسارتی غیر قابل جبران است. آیا شایسته تر نبود که در زمان حیات این بزرگان و در حد مقام علمی و هنری شان به آن ها توجه و رسیدگی می شد و آن ها را در تعیین سرنوشت فرهنگ و هنر مملکت دخالت می دادند و از وجود ارزشمندشان در جهت ارتقاء فرهنگ اجتماع- که امروز از هر چیز به آن نیازمندتریم- استفاده می شد؟

 

 

                                                                                                            شهرام ناظری

                                                                                              بر گرفته از ویژه نامه ی"بانگ نی"

 

                   


                                  

IMAGE.jpg

گمان  مبر که نیستی ... !                                                                  

ای کسایی، ارجمند هنرمندا، گمان مبر که نیستی، آنانی نیستند که هنر والای تو را درک نکردند. بزرگ مردا چه بسیار از تو آموختم و چه بسیار اشک شوق از دیدگانم جاری ساختی، مرتبه ی والای تو بزرگ مرد را، آن زمان بیشتر دریافتم که از سر بزرگی مرا لایق مهر خود دانستی. در ماتم تو من نه، که ایران در سوگ است. موسیقی ایران پدر خویش را از دست داد . دردا و دریغا وا حسرتا


                                                                                                                  کیوان ساکت

                                                                                     25  خرداد ماه 1391

                                                                            www.keivansaket.com  

 


 

 

استاد کسائی، انسانی چند وجهی                                                                                                              A0887852.jpg

 

 

مردم ایران به سوگ هنرمندی نشستند که بیش از نیم قرن با نوای آسمانی سازش روح و روان خود را آراستند. هنرمندی در قامت و اندازه ی کلمه ی شریف « هنرمند!». استاد کسائی را باید در هر دو بعد تکنیک و محتوا یکی از ریشه های اصلی رشد و توسعه ی موسیقی هنری ایران دانست. نام او با ساز « نی» یکسان شده است، یعنی پرواز این ساز آسمانی را تنها و تنها بال های شکوهمند کسائی میسور گردانید. همانگونه که تاریخ موسیقی غرب را به قبل و بعد از باخ تقسیم می کنند، ساز نی را نیز باید به قبل و بعد از کسائی تقسیم کنیم. او نی را حیاتی دیگر بخشید، از تغییر در شیوه ی نواختن گرفته تا خلق آهنگ هایی بی بدیل برای این ساز.

او همانند پدری مهربان نی را چون فرزندی از خردسالی پروراند و او را چونان یلی توانمند و فرهیخته به جامعه ی هنر موسیقی ایران تحویل داد. پرداختن به جنبه های تکنیکی و خلاقیت هنری استاد کسائی از عهده بنده خارج است.

استاد کسائی تنها یک موسیقیدان نبود او انسانی چند وجهی بود، هنرمند، عارف، سخن دان، سخن شناس و با صدها کلمه هم طراز این اوصاف شناخته می شد. و این را اشخاصی می دانند که محضر و مکتب این انسان الهی را درک کرده باشند.

من در مناسبت های مختلف که پایم به شهر هنر « اصفهان» می رسید، اولین دغدغه ام زیارت استاد بود و قطعاً می دانم که این دغدغه ی تمامی خانواده ی هنر و ادب بوده است.

هر بار در مدت حضور در محضر ایشان شاید به اندازه ی چند کتاب فرهنگ و ادب و اخلاق هنر آموختم.

... اما ما خوشیم که کسائی بزرگ علی رغم همه ی نامرادی ها و ناکامی ها که بر او رفت و بر چونان اویی نیز خواهد رفت، نام و یادش بر جریده ی عالم ثبت است، زیرا او : عشق می ورزید و دل و جانش به عشق می لرزید، پس ... عاشق را مرگی نیست.

 

                                                                                                           عبدالحسین مختاباد

                                                                                                 برگرفته از ویژه نامه ی " بانگ نی"

 

 


شاید هزاران سال ...                                                                                                                                         Abdolvahab-Shahidi-3.jpg

اولین دیدار من با جناب آقای کسائی بر می گردد به حدود سال 1341 . در آن زمان من به تازگی به استخدام رادیو درآمده بودم و در آنجا بود که من ایشان را اولین بار از نزدیک دیدم.

شاید هزاران سال لازم باشد تا دوباره کسی مانند کسائی پا به عرصه هستی گذارد. به عقیده من کسائی عرفان را در حد کلاسیک می دانست. از سوی دیگر من ایشان را آورنده سبک و متد و روش جدیدی در موسیقی می دانم که البته به ردیف های موسیقی ایران مربوط می شود. جناب کسائی به شیوه ی عجیبی نی را می نواخت. به گونه ای که همه ی اهل دل، با آن حال غریبی پیدا می کردند. ایشان علاوه بر صاحب سبک و صاحب کلاس بودن، انسانی با شعور، با احساس و اهل دل نیز بودند.

 

 

                                                                                      عبدالوهاب شهیدی

                                                                                روزنامه ی شرق- 1 دی 1390

 


یابنده آن نگین گمشده !                                                                                                                                 imagesCABOK102.jpg

آن سال ها در مشهد، دبیرستانی بودم که آوازه ی ایشان در همه جا پیچیده بود و نام ایشان بر سر زبان ها به ستایش آورده می شد. به خوبی به یاد دارم که پدرم که از هنرمندان موسیقی بود، همیشه می گفت: « کاری را که ایشان ( کسائی) کرده، هیچ کس دیگری نکرده است، یعنی سال ها نگین پرقیمتی گمشده بود و کسی نتوانسته بود آن را پیدا کند که او با تلاش شبانه روزی خود آن را پیدا کرد.» پدرم اعتقاد داشت آن نگین نوازندگی نی از لای دندان های او بود. شاگر استاد نوایی بود، امّا تمام ابتکارات نوازندگی این ساز منحصر به اوست. در سال 1353 در رادیو اصفهان ردیف موسیقی را هفته ای دوبار تشریح می کرد و چقدر مسلط و توانا. به طور کلی در موسیقی به دو بخش می توان متکی بود:

1- دانایی 2-  توانایی.

دانایی یعنی تئوری های موسیقی و دانستن نت و ردیف که اصل و پایه ی موسیقی است و توانایی به معنای قدرت پیاده سازی آن دانش روی ساز است که هر دو این موارد در استاد کسائی به نحو احسن کمال یافته بود،  آنچنان که همواره ساز دلنشینی از او تا به امروز شنیده شده. امیدوارم این استاد بزرگ روزگار ما که از دوستان خوبم هستند، سایه شان بر سر هنر این سرزمین مستدام باشد.

 

                                                                                          منصور نریمان

                                                                              روزنامه ی شرق- 1 دی 1390


عشق به موسیقی مافوق همه عشق ها                                                                                                                     timthumb.jpg

 

من نخستین بار صدای دلنشین و آسمانی ساز استاد حسن کسائی را در شهر رشت و از طریق رادیو شنیدم. همان طور که می دانید به همت آقای رضا کسائی، بزرگان موسیقی ایران همانند جلیل شهناز، جلال تاج اصفهانی و ... مجمعی را تشکیل داده بودند که در آن هر ساله عید نوروز به دیدن استاد کسائی می رفتند و دیداری تازه می کردند. بنده نیز به واسطه دوست عزیزم آقای عرب اف توانستم به این مجمع راه یابم. تصور می کنم نخستین مرتبه حضورم در این مجمع و دیدار نزدیک با استاد، نوروز سال 1355 بود. آقای کسائی نمونه بسیار شاخص و نایابی است.

اگر چه پیش از ایشان هم نی نوازانی پا به عرصه وجود نهاده بودند، اما من هیچ کدام را ارجح بر ایشان نمی دانم. چرا که آثار ایشان از همه لحاظ بر سایرین برتری داشت. من دلیل این برتری را عشق      می دانم. کسائی یک عاشق به تمام معنا بود. عشق کسائی به موسیقی ماوراء و مافوق همه ی عشق ها بود. کسائی یک مجری بسیار توانا هم بود. کسی که قادر و توانا بود که در هر پرده ای ساز بزند. علاوه بر این، ردیف شناس بسیار متبحری نیز بود. شاید جالب باشد برایتان بگویم که ایشان بسیار خوش صدا هم هستند. بنابراین می بینید که ایشان یک انسان چند وجهی است. اگر در هر سرزمینِ هنر شناسی، هنرمندی مانند کسائی وجود داشت، بدون شک مجسمه ی او را به عنوان نوابغ تکرار نشدنی در یکی از میادین شهر نصب می کردند.

 

                                                                                              نادر گلچین

                                                                                  روزنامه شرق- 1 دی 1390

 


 

خاطراتی فراموش نشدنی                                                                                                                              hesamedin-seraj.jpg

 

یکی از عزیزان موسیقیدان می گفت: اگر در جهان پنج نابغه موسیقی وجود داشته باشد بدون شک یکی از آنها « استاد حسن کسائی» است و در واقع وقتی سابقه ی هنری ایشان را بررسی می کنید و می بینید از این        « نای هفت بند» چه آواها و نواهای دلنشین و دلپسند و منطق بر سنت موسیقی ایرانی در عین نو آوری توسط ایشان ساخته و پرداخته شده است در عین تحیر، موضوع فوق را تایید خواهید کرد. بسیاری از فواصل موسیقایی روی ساز نی موجود نیست و نوازنده باید با لب و دمیدن، آنها را بسازد و هم از این روست که ساز نی در بین سازها متفاوت از دیگران و « استاد حسن کسائی» در بین نوازندگان متمایز و برتر از دیگران است. ساز ایشان از چند جنبه قابل بررسی است:

1- جنس صدا: صدای نی استاد چه در منطقه بم، زیر و ... تناسب صداها با یکدیگر واقعاً دلنشین ترین و متناسب ترین صداست.

2- ملودی پردازی قوی:چه به صورت تکنوازی و چه به صورت هماهنگ با دیگر سازها به ویژه همنوازی هایی که با استاد جلیل شهناز انجام شده از شاهکارهای عالم موسیقی است.

3- موسیقی ردیف: که یک دستگاه به صورت کامل با همه جزئیات ( با توجه به محدودیت های ساز نی) نواخته شده است. به عنوان مثال دستگاه راست پنجگاه.

به هر حال می توان گفت نوازندگی نی با وجود استاد حسن کسائی کاملاً متحول شده است و آنچه امروز الگو و شیوه ی نوازندگان نی است همان شیوه نوازندگی ایشان است. استاد حسن کسائی به غیر از آنکه در هنر موسیقی سرآمد روزگار خویش است در سخنوری و نکته سنجی ادبی بسیار قوی و شیرین کار است. محفل انس ایشان در آن خانه ی سنتی زیبا در اصفهان همیشه  محفلی گرم و آموزنده بوده و خاطرات شیرینی برای اهل هنر به جای گذاشته است.

برای من خاطرات محفل انس ایشان با مرحوم تاج اصفهانی، مرحوم استاد جلال الدین همایی و مرحوم پدرم، خاطراتی فراموش نشدنی است. وجود شریف ایشان در تربیت هنری فرزندان بسیار موفق بوده است. چنان که فرزندان ایشان جناب محمد جواد کسائی نوازنده سه تار و محقق موسیقی و جناب محمد خلیل کسائی- نوازنده نی از هنرمندان ارزشمند روزگار ما محسوب می شوند.

                                                                                        سید حسام الدین سراج

                                                                                     روزنامه شرق- 1 دی 1390

  


 

جاودانگی استاد « نی»                                                                                                                                IMG09373955.jpg

 

استاد کسائی از چهره هایی هستند که جایگاه و مقام شان در موسیقی و هنر ایران به عنوان یک سرمایه ی ملی جاودانه است و همانطور که مردم اصفهان به استاد کسائی و شهرشان افتخار می کنند ما و همه مردم دنیا هم همین طور . این که می گویم مردم دنیا ، به این علت است که واقعاً هنر استاد کسائی در خارج از ایران هم شناخته شده است و احترام زیادی اهل هنر و موسیقی برای ایشان قایل اند.

همان طور که شهر اصفهان با داشتن آثار تاریخی بسیار با ارزشی که میراث جهانی حساب می شود ( و متعلق به تمام جهان است ، نه فقط ایران) ، استاد کسائی و هنرمندانی همچون « استاد شهناز » یا «استاد  تاج» ، کسانی هستند که در واقع همان ارزش را دارند و جزو میراث جهانی هستند . استاد کسائی از پیش ما رفتند ولی یادشان همیشه جاودانه است. نقش ایشان در موسیقی بسیار تعیین کننده بود و ارزش خاصی داشتند . در طی عمرشان ، شاید بیش از 60 سال مردم ایران با صدای نی او خاطرات بسیار زیبایی پیدا کردند و زندگی بسیاری از ایرانیان با صدای نی استاد کسائی مفهوم پیدا می کند . این است که چهره ی کسائی چهره ای است که در واقع تمام مردم ایران در مناسبت های مختلف با آن خاطرات خیلی زیادی دارند و نقش ایشان از نظر این که مردم احساس زیادی به موسیقی ایرانی پیدا کنند ، علاقمند شوند وشناخت پیدا کنند بسیار زیاد است . در حقیقت زیبایی صدای نی ایشان باعث شد که مردم این نزدیکی به موسیقی ایرانی را حس کنند و فقط جامعه ی موسیقی عزادار ایشان نیست ، بلکه همه ی ملت ایران و همه ی کسانی که در جهان ، موسیقی و فرهنگ ایران را می شناسند از نبود ایشان رنج می برند. بنابراین ، کسائی جاودانه خواهد بود.

خاطرات گوناگونی با استاد دارم ، قبل از انقلاب در دوران سربازی ام که روزهای پنجشنبه به مرخصی می آمدم ، روزی منزل آقای « سایه» رفتم . آنجا استادان و هنرمندان زیادی بودند و همراه سایه ، استاد کسائی و استاد بهاری ، ادیب خوانساری و چند نفر از هنرمندان جوان تر بودند. اولین باری بود که استاد کسائی را از نزدیک می دیدم ، بنابر عادتی که در سربازخانه داشتیم وقتی به ارشدها یا فرماندهان می رسیدیم سلام نظامی می دادیم ، این جزو آموزش نظامی ما بود . من طبق عادت های آن موقع در منزل سایه بی اختیار وقتی که استاد کسائی را دیدم ( معمولاً رسم هست که دست استاد را می بوسند ) ، ولی من بی اختیار احساس کردم فرمانده ی کل موسیقی ایران را دیده ام و سلام نظامی به ایشان دادم . و یادم هست هنوز چند سالی از انقلاب گذشته بود ، دوست داشتم اسم استاد کسائی بیش تر شنیده شود قطعه ای که به عنوان « سلام» در چهارگاه ساخته بودند را برای گروه تنظیم کرده و به رادیو فرستادم ، البته به طور افتخاری و رایگان ! فقط شرط کردم تا متنی که راجع به استاد کسائی می نویسم در رادیو به طور کامل خوانده شود . خوشبختانه این کار را کردند و استاد کسائی هنوز چند لحظه از پخش آن در رادیو نگذشته بود که لطف کرده و به من زنگ زدند و مرا تشویق کرده و از من قدردانی کردند . احساس کردم چقدر این استاد بزرگوار هستند که به این کار کوچکی که من    کرده ام توجه کردند . هر آن چه را که موسیقی دان های هم دوره من و مانند من دارند ، مدیون امثال استادانی چون کسائی هستند.

 

                                                                                                       حسین علیزاده

                                                                                        روزنامه شرق 27 خرداد 1391

 


 

همه شاگرد او هستیم                                                                                                                                D1733628T15522167(web).jpg

 

من خودم را در آن سطح نمی بینم که درباره ی آن بزرگوار صحبت کنم ، بهتر است در مورد استاد کسائی، با استاد شهناز صحبت شود . چون آدم هایی که در آن وادی هستند و هم نسل ایشان ، بهتر  می توانند صحبت کنند . ایشان سمت استادی بر بنده دارند . استاد کسائی استاد هر آن کسی است که نی در دهان دارد - بدون اغراق می گویم - نی را بدین شیوایی و ملاحت همه از استاد کسائی دارند ، قبل از استاد کسائی آنچنان اثر و نوازنده ای از نی نوازی نیست . ایشان این ساز را به این حد اعلا و درجه رسانده است که بی بدیل است ، و حق استادی بر گردن همه دارد ، و هر کس که نگوید شاگرد کسائی بوده ، انگار دروغ گفته ! همه ی ما شاگرد استاد کسائی هستیم ، شیوه ی دیگری در نی نوازی نداریم ، همه از وی الهام گرفته و آموخته ایم ... ، پس همه شاگرد او هستیم .

 

 

                                                                                           محمد علی کیانی نژاد

                                                                                  ویژه نامه ی بانگ نی تیر 1391

 
  Copyright 2006 All rights reserved. Design by chavoosh Co